بازرگاني از دو جنبه داخلي و خارجي قابل بحث است . در زمينه بازرگاني داخلي ،‌مركز استان (شهر تبريز) به مناسبت دارا بودن امتيازات و برتري هاي ويژه در منطقه شمال غرب كشور ،‌ دارا بودن بازار وسيع (بعنوان تامين كننده اقلام مورد نياز بازار در استان هاي اردبيل ، زنجان ، كردستان ، آذربايجان غربي و خود استان) ، موقعيت ويژه جغرافيايي و مركزيت سياسي ،‌ اداري و اقتصادي ،‌ از مهمترين مراكز فعاليت بازرگاني در استان و كشور به شمار مي رود.

در ارتباط با بازرگاني خارجي ، اين استان به سبب موقعيت خاص استراتژيك و داشتن قابليت هاي فراوان ، مركزي مناسب و با اهميت براي فعاليت هاي بازرگاني خارجي است. اهم قابليت هاي استان به طور مختصر عبارتند از: وجود مبادي ورودي و خروجي در منطقه مرزي جلفا و نوردوز ، گمركات سهلان ، تبريز و جلفا با ظرفيت هاي بالاي ذخيره و انبار كالا ، موقعيت ويژه جغرافيايي كه به عنوان چهارراه ارتباطي ايران و اروپا مطرح مي باشد، وجود راه آهن جلفا – جمهوري ارمنستان كه به عنوان پلي براي ارتباط با جمهوري هاي تازه استقلال يافته قفقاز و آسياي مركزي مطرح مي باشد، منطقه ويژه اقتصادي جلفا ، نمايشگاه بين المللي تبريز ، توليدات صنعتي ، كشاورزي، محصولات باغي و به ويژه خشكبار و توليدات كاني فلزي و غير فلزي با قابليت صادراتي بالا ، وجود كارگاه هاي توليد فرش هاي نفيس ، امكان برقراري پروازهاي مستقيم بين تبريز – اروپا و تبريز – مسكو و ...

خدمات بازرگاني

اساس فعاليتهاي بازرگاني نياز به وجود امكانات و زيرساخت هاي مناسب دارند كه بدون آنها انجام اين مهم عملي نمي باشد. استان آذربايجانشرقي از نظر برخورداري از اين امكانات و زيرساخت هاي بازرگاني جايگاه ويژه اي دارد كه ذيلا به آنها اشاره مي شود.

گمركات

اين استان داراي 3 مركز گمركي (تبريز، جلفا، سهلان) است كه مجموعا حدود 40 هزار تن ظرفيت دارند.

نمايشگاه بين‌المللي تبريز

نمايشگاه بين المللي تبريز در سال 1373 در زميني به وسعت 200 هكتار در 5 كيلومتري جاده تبريز – تهران احداث گرديده و در حال حاضر داراي 7 سالن نمايشگاهي به وسعت 15000 متر مربع و فضاي باز نمايشگاهي به وسعت 10000 متر مربع مي باشد.

نمايشگاه بين المللي تبريز در طول فعاليت خود به طور متوسط سالانه 17 نمايشگاه تخصصي داخلي و بين المللي و چهار نمايشگاه در خارج از كشور برگزار نموده و در عرصه رقابت هاي اقتصادي و صنعتي حضور چشمگيري داشته است.

مركز خدمات صادرات

در اغلب كشورهاي دنيا مركز يا مراكزي براي ارائه خدمات صادراتي مورد نياز واحدهاي توليدي صادراتي وجود دارد كه كليه اطلاعات ، آمار و اسناد مورد نياز صادر كنندگان يا خدمات مرتبط با فعاليتهاي آنان را در اسرع وقت در اختيار آنان قرار مي دهند تا صادركنندگان ناگزير از مراجعه به ادارات و سازمانهاي مختلف جهت كسب اطلاعات مورد نظر و يا دستيابي به خدمات مورد نياز معطل نشوند.

در كشور ما نيز بر اساس طرح ساماندهي اقتصادي ، اين موضوع مورد توجه قرار گرفته و مقرر گرديده مركزي براي ارائه خدمات و صدور مجوزهاي صادراتي درمركز توسعه صادرات ايران و سازمان بازرگاني تشكيل گردد، به گونه اي كه نمايندگي كليه دستگاههاي صادر كننده در اين مركز متمركز شده و مراحل صدور مجوز صادراتي حداكثر به يك هفته كاهش يابد.

با توجه به اهميت موضوع و نظر به موقعيت استان از لحاظ نقش آن در صادرات غير نفتي كشور مسئولين استان نسبت به تاسيس مركز خدمات صادرات استان اقدام گرديد . اين مركز از اواسط سال 78 به ارائه خدمات به صادر كنندگان مشغول است.

موسسات مالي ، پولي و اعتباري

در حال حاضر در استان تعداد 649 شعبه بانكي شامل بانك هاي تجارت با 73 شعبه ، رفاه كارگران با 27 شعبه ، سپه با 86 شعبه ، صادرات با 131 شعبه ، كشاورزي با 75 شعبه ، مسكن با 37 شعبه ، ملت با 77 شعبه و بانك ملي با 143 شعبه فعاليت مي نمايند. همچنين بانك توسعه صادرات و موسسه مالي بنياد مستضعفان و جانبازان نيز در استان نمايندگي داشته و در زمينه خدمات بانكي فعاليت مي نمايد.

بازارچه هاي مرزي استان

به منظور ايجاد فرصت هاي شغلي مناسب براي مرزنشينان و جلوگيري از تبادل قاچاق كالا در مرزهاي كشور به استناد اصل يكصد و سي و هشتم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران ،‌ تشكيل بازارچه هاي مرزي در دستور كار دولت قرار گرفته و از آن جمله ايجاد بازارچه هاي مرزي اين استان در دو نقطه مرزي يعني جلفا و نوردوز نيز به تصويب هيئت محترم دولت رسيده است كه ذيلا به آنها اشاره مي شود.

بازارچه مرزي جلفا

اين بازارچه در كنار رودخانه ارس و در جوار شهر جلفا و در مقابل شهر مرزي جلفا از جمهوري خودمختار نخجوان ايجاد گرديده است. مساحت بازار حدود يك هكتار و داراي 23 غرفه مي باشد. اين بازارچه در سال 73 شروع به فعاليت نموده و كالاهايي از قبيل خشكبار ، سبزيجات خشك ،‌ صنايع دستي و فرش ماشيني ، مصالح ساختماني و غيره از اين طريق صادر مي گردد. سقف ارزش مبادلات هر پيله ور 50 هزار دلار صادرات و 50 هزار دلار واردات تعيين گرديده است.

بازارچه مرزي نوردوز

اين بازارچه در شهرستان جلفا و در فاصله هشتاد كيلومتري شهر جلفا واقع شده كه بازارچه مرزي بين ايران و ارمنستان به حساب مي آيد. اين بازارچه داراي يك باب دفتر و شش غرفه بوده كه 19 پيله ور در آن مشغول به كار هستند.

منطقه ويژه اقتصادي جلفا

منطقه ويژه اقتصادي جلفا در تيرماه سال 1376 و به استناد بند (د) تبصره 25 قانون برنامه دوم توسعه اقتصادي ، اجتماعي كشور به تصويب شوراي عالي مناطق آزاد تجاري و صنعتي رسيد. اين منطقه در زميني به مساحت 1035 هكتار درضلع شرقي و جنوب شرقي شهر مرزي جلفا و با هدف توسعه صادرات غير نفتي و ايجاد اشتغال و عمران و آبادي منطقه ايجاد گرديده است.

مطابق طرح تصويبي ، 40 هكتار از اراضي منطقه به استقرار صنايع ، 42 هكتار به احداث انبار سرپوشيده و دپوي كالا، 8‌ هكتار به ايجاد مراكز تجاري و خدماتي و 35 هكتار به ارتباطات و فضاي سبز اختصاص يافته است. همزمان با اجراي 90 درصد از عمليات آماده سازي در سال هاي 78- 77 ، 5/9 هكتار با 12 واحد توليدي و 6 هكتار به ساختن انبار به 6 شركت بازرگاني و 3/2 هكتار جهت احداث دپوي مواد سوختي به 3 شركت صادراتي واگذار شده است. بهر ه برداري از سالنهاي انبار عمومي موجود نيز ( به مساحت 32 هزار متر مربع) براي انبار و ترانزيت كالاهاي صادراتي و وارداتي از اوايل سال 1379 شروع گرديده است.

امتيازات منطقه ويژه اختصاصي جلفا

1- تجارت آزاد با اقصي نقاط دنيا فارغ از هر گونه موانع تعرفه اي (حقوق گمركي و سود بازرگاني) غير تعرفه اي ، قيد و بندهاي ارزي و تشريفات بانكي

2- مشاركت در گسترش تجارت منطقه اي (جمهوري اسلامي ايران با منطقه قفقاز،‌ فدراسيون روسيه و اوكراين) با برخورداري از امتيازات خاص آن

3- دسترسي سريع به به بازارهاي وسيع قفقاز ، فدراسيون روسيه و اوكراين با بيش از دويست ميليون نفر جمعيت

4- ترخيص و فروش قسمتي از كالاها و خدمات توليدي منطقه ويژه (معادل ارزش افزوده ايجاد شده در منطقه ويژه ) به بازار داخل ،‌ فارغ از هر گونه موانع تعرفه اي و غير تعرفه اي گمركي تشريفات بانكي گشايش اعتبار و تخصيص ارز و ثبت سفارش

5- استفاده از تسهيلات بانكي و ارزي براي واردات ماشين آلات ،‌ قطعات يدكي و مواد اوليه مورد نياز داخلي

6- بستر مناسب براي جريان سرمايه و سرمايه گذاري مشترك داخلي و خارجي در زمينه هاي توليد ،‌ پردازش و بسته بندي انواع كالاهاي صنعتي.

7- معافيت مالياتي (4 تا 8 سال بر حسب نوع صنعت)

8- معافيت از هر گونه عوارض

9- نيروي كار و انرژي ارزان

برخورداري از خدمات ويژه منطقه اقتصادي جلفا

خدمات ويژه براي سرمايه گذاران

1- آماده سازي و واگذاري (فروش ،‌ اجاره بلند مدت) قطعات صنعتي ، تجاري و انباري مطابق نياز و سفارش سرمايه گذاران

2- تامين خدمات زيربنايي مورد نياز سرمايه گذاران بر اساس تعرفه هاي رسمي سازمانهاي ذيربط

3- صدور مجوزهاي قانوني بصورت رايگان و انجام كليه خدمات اداري مطابق درخواست سرمايه گذاران.

4- انجام ترابري داخلي و ارائه كليه خدمات انبارداري مورد نياز سرمايه گذاري از جمله نگهداري اماني كالا

5- همكاري در تهيه طرح هاي سرمايه گذاري ، انتخاب شريك خارجي و تامين مالي از سيستم بانكي.